Tükenmişlik Sendromu Nedir?
1970’lerde psikolog Herbert Freudenberger tarafından ortaya atılan tükenmişlik; ciddi fiziksel, zihinsel ve duygusal tükenmeye yol açan şiddetli bir stres durumu. Sıradan yorgunluktan çok daha ağır bir durum ve insanların günlük sorumluluklarını yerine getirmesini bile zorlaştırabiliyor.

Tükenmişlik yaşayan insanlar genellikle hayatla hiçbir bağları kalmamış gibi hissediyor ve sabahları yataktan çıkmaktan dahi korkar hale geliyorlar. Hayata karamsar bakıyor ve bir umutsuzluk denizinde yüzüyorlar.

Bu durum zamanla kendi kendine geçmez veya tedavi edilmezse depresyon, kalp hastalığı, diyabet gibi ciddi fiziksel ve psikolojik hastalıklara yol açabiliyor.

Tükenmişlik Sendromu Belirtileri Nelerdir?
Yavaş ve sinsi bir şekilde ilerlemesi nedeniyle tükenmişlik sendromu yaşayan hastaların birçoğu muayene için sağlık kuruluşlarına başvurmaya gerek duymaz. Dünya genelinde pek çok kişi zorlu yaşam koşulları ile mücadele etmek durumunda olduğundan bu duygular hayatın normal bir parçası ve kaçınılmaz bir durum olarak görülebilir. Bu da hastalığın fark edilmesini zorlaştıran etmenler arasında yer alır. Hastalık tedavi edilmedikçe, mevcut yaşam koşulları ve stres devam ettikçe hastalığın şiddeti de artar ve belirgin semptomlar ortaya çıkmaya başlar. En yaygın olarak görülen tükenmişlik sendromu belirtileri şu şekilde sıralanabilir:

• Bedensel tükenmişlik hissi
  
• Duygusal tükenmişlik hissiyatı
  
• Kişiyi esir alan olumsuz düşünceler
  
• Karamsarlık
  
• Basit işleri bitirmekte zorlanma
  
• İşten soğuma
  
• Umutsuzluk
  
• Kendini değersiz hissetme
  
• Azalmış mesleki özgüven
  
• Unutkanlık ve dalgınlık
  
• Sürekli yorgunluk ve bitkinlik hissiyatı
  
• Dikkat dağınıklığı
  
• Uyku problemleri
  
• Kabızlık ve ishal gibi sindirim sistemi düzenine ilişkin bozukluklar
  
• Kalp çarpıntısı ve solunum güçlüğü
  
• Baş, sırt ve bacaklar olmak üzere vücudun belirli bölgelerinde ağrılar

Bu nedenlerin haricinde tükenmişlik sendromunun daha pek çok kişiye özgü semptomu ile karşılaşmak mümkündür. Bu nedenle yukarıda verilen belirtilerden birkaçını kendisinde gören kişiler mutlaka tükenmişlik sendromuna ilişkin testlerden geçmelidir.

Tükenmişlik Sendromu Evreleri
Tükenmişlik sendromu 4 evreden oluşmaktadır.
1. Evre: İdealistlik evresi olarak da adlandırılmaktadır. İlk evredeki birey fazla sorumluluk altında kalır ve sorumluluklarını gerçekleştirebilmek için hem psikolojik hem fiziksel yönden sınırları aşacak kadar kendini zorlayabilir. Bireyler bu aşamadayken oldukça iyimserdir. Sorumlulukları için çok fazla çaba sarf eder. Kişinin hayatı sorumlulukları üzerine şekillenmeye başlar. Fakat bu evrede kişide enerji azalması ve yorgunluk hissi oluşmaya başlar. Bu belirtiler ikinci evrenin başlangıcına işaret eder.
2. Evre: Bu aşamada birey yaptığı işlerin sonucunda memnun olmaz. Çaba ve zaman harcayarak gerçekleştirdiği eylemleri beklentisini karşılamaz. Sendromun bu evresindeki kişiler duygusal bir buhrana girebilir. Sonrasında üçüncü evre görülmektedir.
3. Evre: Sendromun üçüncü evresindeki birey diğer evrelerde yaşanılan olumsuz durumların hep devam edeceğini düşünür ve bu zamana kadar biriken mutsuzluk, umutsuzluk ve bitkinlik hislerinin içinden çıkamaz. Bu evrede içine kapanık olmaya başlayan bireyler çok fazla umutsuz hissederler ve kendilerini her şeyden uzak tutmaya çalışırlar. Aynı sırada kişi, artan duygusal yükü sebebiyle sinir nöbeti, öfke problemi, tepkisizlik ve uyku bozukluğu gibi semptomlar yaşamaya başlar.
4. Evre: Apati evresi olarak adlandırılan aşama tükenmişlik sendromundaki son evredir. Son evredeki kişinin etrafında gerçekleşen olaylara karşı tepkisiz kaldığı gözlemlenmektedir. Geçmişteki olaylara karşı inancını yitirmiş olan kişinin gelecek için de umut dolu beklentileri yoktur. Bu aşamadaki kişi iş hayatında ve sosyal ilişkilerinde sorun yaşar. Her şeyin kötüye gittiğini ve asla düzelmeyeceğini düşünür. Olaylarla başa çıkmakta zorlanan kişi sorumluluklarını yerine getirmekte zorlanabilir, iş hayatında pasif kalabilir hatta istifa edebilir.

Tükenmişlik Sendromu Nasıl Önlenir?
Stres kaçınılmaz olabilir ancak tükenmişlik önlenebilir. Aşağıdaki adımları takip etmek stresinizi akıllıca yönetmenize yardımcı olabilir:

• Egzersiz yapmak: Egzersiz fiziksel sağlığımızı iyileştirmekle kalmaz, aynı zamanda duygusal destek de verebilir. Zamanınız mı yok? Bu avantajlardan yararlanmak için spor salonunda saatler harcamak zorunda değilsiniz. Oturduğunuz yerde bile yapabileceğiniz mini egzersizler ve kısa yürüyüşlerle, hareketliliği günlük alışkanlık haline getirebilirsiniz.
  
• Dengeli beslenmek: Omega-3 yağ asitleriyle dolu sağlıklı bir beslenme modeli doğal antidepresan görevi görür. Keten tohumu yağı, ceviz, balık gibi Omega-3 bakımından zengin besinlerle ruh halinizi yükseltebilirsiniz.
  
• İyi bir uyku düzeni oluşturun: Vücudumuzun dinlenmek ve kendini yenilemek için zamana ihtiyacı var. Uyumadan önce kafeinden uzak durmak, rahatlatıcı bir yatma ritüeli oluşturmak, yatak odasında akıllı telefonları yasaklamak gibi sağlıklı uyku hijyeni için gerekli pek çok adım var.
  
• Yardım isteyin: Stresli zamanlarda yardıma ulaşmak önemlidir. Yardım istemek zor geliyorsa yakın arkadaşlarınız ve aile üyelerinizle zor zamanlarda birbirinize destek olabileceğiniz bir iletişim ağını şimdiden kurun.